Depremden sonra bina yönetiminin ilk işi can güvenliğini sağlamak ve teknik altyapıyı emniyete almaktır: doğal gaz vanasını kapatmak, hasarlı bölümlerde elektriği kesmek, asansörleri kullanım dışı bırakmak ve kaçış yollarını açık tutmak. Ardından yetkili kuruma hasar tespiti başvurusu yapılır; yapısal güvenlik raporu alınmadan hasarlı bina kullanıma açılmaz.
İlk saatlerde ne yapılmalı?
Depremden sonraki ilk saatler, teknik bilgi kadar sıralamayla ilgilidir. Yanlış sırayla yapılan doğru işler zaman kaybettirir; en kritik olanlar önce gelmelidir.
Öncelik sırası şudur: kişilerin güvenliği ve tahliye, ardından teknik altyapının emniyete alınması, sonra gözle hasar taraması ve kayıt, en son bilgilendirme ve resmî başvurular. Bilgilendirmenin sona bırakılması ihmal değil, ilk üç adımın gecikmemesi içindir.
- Yaralı kontrolü ve gerekiyorsa tahliye; toplanma alanının kullanılması
- Doğal gaz ana vanasının kapatılması
- Hasar görmüş bölümlerde elektriğin kesilmesi
- Asansörlerin kullanım dışı bırakılması ve kapılara uyarı asılması
- Su ana vanasının kontrolü, sızıntı varsa kapatılması
- Kaçış yollarının ve çıkışların açık tutulması
- Gözle görülür hasarın fotoğraf ve videoyla, tarih-saatli kayda geçirilmesi
- Sakinlerin tek bir kanaldan bilgilendirilmesi
Asansör ve teknik sistemler ne zaman devreye alınır?
Deprem sonrasında asansörler, yetkili teknik servis kontrolünden geçmeden çalıştırılmamalıdır. Sarsıntı sırasında kılavuz raylarda kayma, halat düzeninde bozulma ve karşı ağırlıkta yer değiştirme oluşabilir; bunlar gözle görülmez ama kabin hareketinde ortaya çıkar.
Aynı yaklaşım doğal gaz tesisatı için de geçerlidir. Vana kapatıldıktan sonra tesisatın yeniden devreye alınması, yetkili kuruluş kontrolüne bağlıdır. Kaçak kontrolü yapılmadan gaz açılması ciddi risk taşır.
Jeneratör, yangın pompası ve hidrofor gibi sistemler de sarsıntı sonrası kontrol edilmelidir; bağlantı elemanlarında gevşeme ve yakıt hattında sızıntı en sık görülen sorunlardır. Yönetim, bu kontrollerin yapıldığını yazılı kayda geçirmelidir.
Hasar tespiti nasıl yapılır?
Hasar tespiti, yetkili kamu kurumlarınca yürütülen resmî bir süreçtir. Yönetim, binanın tespit kapsamına alınması için başvuru yapar ve süreci sakinler adına takip eder. Tespit sonucunda bina; hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı veya yıkık olarak sınıflandırılır.
Bu sınıflandırma bağlayıcıdır ve sonraki bütün adımları belirler. Ağır hasarlı bir binanın kullanımı yasaklanır; orta hasarlı binada güçlendirme gündeme gelir; az hasarlı binada onarım yeterli olabilir.
Tespit sonucuna itiraz hakkı vardır ve süreye tabidir. İtiraz edilecekse gerekçenin teknik bir raporla desteklenmesi sonucu güçlendirir. Yönetimin görevi, tespit sonucunu ve itiraz süresini tüm kat maliklerine gecikmeden duyurmaktır.
| Hasar sınıfı | Kullanım | İzlenecek yol |
|---|---|---|
| Hasarsız | Devam eder | Teknik sistemlerin kontrolü, kayıt tutulması |
| Az hasarlı | Genellikle devam eder | Onarım planı, kurul kararı, bütçe |
| Orta hasarlı | Kısıtlı / raporla | Güçlendirme projesi değerlendirmesi |
| Ağır hasarlı | Yasaklanır | Tahliye, yıkım veya yeniden yapım süreci |
| Yıkık | Kullanılamaz | Enkaz ve yeniden yapım süreci |
Tahliye kararını kim verir?
Resmî hasar tespiti sonucu ağır hasar bildirilmişse kullanım yasağı idari bir karardır; yönetim bunu uygular, tartışmaya açmaz. Ancak tespit henüz yapılmamışken açık bir yapısal risk gözlendiğinde ne olacağı sık sorulan bir sorudur.
Böyle bir durumda yönetimin sakinleri zorla tahliye etme yetkisi yoktur; ancak riski bildirmek, yazılı uyarı yapmak ve durumu yetkili birimlere iletmek görevidir. Taşıyıcı sistemde gözle görülür çatlak, kolonda ezilme, döşemede belirgin çökme gibi işaretler varsa bu bildirim gecikmeden yapılmalıdır.
Bu bildirimlerin yazılı ve tarihli olması, sonradan doğabilecek sorumluluk tartışmalarında yönetimin dayanağıdır. Sözlü uyarının ispat değeri yoktur.
Sigorta ve belge tarafı
Deprem sonrasında sigorta ihbarının gecikmeden yapılması gerekir. DASK bağımsız bölüm yapısını, ortak alan poliçesi ise sitenin ortak unsurlarını kapsar; iki başvuru ayrı yürür ve muhatapları farklıdır.
İhbar sırasında istenecek belgeler bellidir: poliçe bilgisi, hasar tespit raporu, hasarın fotoğraflı kaydı ve onarım yapıldıysa faturalar. Bu nedenle ilk saatlerde çekilen fotoğraflar yalnızca kayıt değil, tazminatın dayanağıdır.
Yönetimin ayrıca dosyada tutması gereken belgeler: hasar tespit başvurusu ve sonucu, teknik servis kontrol raporları (asansör, gaz, jeneratör), sakinlere yapılan bilgilendirmelerin kayıtları ve kurul kararları.
Deprem öncesinde hazırlık: en ucuz aşama
Deprem sonrası yapılabileceklerin çoğu, deprem öncesinde hazırlanmış olmaya bağlıdır. Hazırlık aşaması hem en ucuz hem de en çok fark yaratan aşamadır.
Yapılması gerekenler: ana vanaların ve şalterlerin yerinin herkesçe bilinir ve erişilebilir olması, toplanma alanının belirlenmesi ve işaretlenmesi, acil durum iletişim listesinin güncel tutulması, engelli ve hareket kısıtlı sakinler için tahliye desteği planı, yıllık tahliye tatbikatı ve bina projelerinin dijital olarak arşivlenmesi.
Bina projelerinin arşivlenmesi özellikle önemlidir. Hasar tespiti ve güçlendirme değerlendirmesinde mimari ve statik projeler istenir; bunlar bulunamadığında süreç aylarca uzar.
Sıkça Sorulan Sorular
Depremden hemen sonra ilk ne yapılmalı?
Can güvenliği ve tahliye, ardından doğal gaz vanasının kapatılması, hasarlı bölümlerde elektriğin kesilmesi, asansörlerin kullanım dışı bırakılması ve kaçış yollarının açık tutulması. Sonra fotoğraflı kayıt ve resmî başvurular gelir.
Asansörler ne zaman kullanılabilir?
Yetkili teknik servis kontrolünden geçmeden çalıştırılmamalıdır. Sarsıntıda kılavuz raylarda kayma ve halat düzeninde bozulma oluşabilir; bunlar gözle görülmez.
Hasar tespiti başvurusunu kim yapar?
Bina yönetimi başvuruyu yapar ve süreci sakinler adına takip eder. Sonuç ve varsa itiraz süresi tüm kat maliklerine gecikmeden duyurulmalıdır.
Hasar tespiti sonucuna itiraz edilebilir mi?
Edilebilir ve itiraz süreye tabidir. İtirazın teknik bir raporla desteklenmesi sonucu güçlendirir.
Yönetim binayı tahliye ettirebilir mi?
Resmî hasar tespiti kullanım yasağı getirmişse bu idari karar uygulanır. Tespit yapılmadan önce yönetimin zorla tahliye yetkisi yoktur; ancak riski yazılı olarak bildirmek ve yetkili birimlere iletmek görevidir.
Sigorta ihbarı için neler gerekir?
Poliçe bilgisi, hasar tespit raporu, hasarın fotoğraflı kaydı ve varsa onarım faturaları. İhbarın gecikmeden yapılması teminat açısından kritiktir.