Binalarda elektrik iç tesisatının topraklama ölçümü ve yıldırımdan korunma (paratoner) sisteminin kontrolü yılda en az bir kez yaptırılır. Ölçümü elektrik mühendisi ya da yetkili elektrik teknik personeli yapar ve imzalı rapor düzenler. Yükümlülük site yönetimindedir; gider ortak gidere yazılır.
Hangi ölçüm yılda bir zorunlu?
Binalarda iki ayrı kontrol karıştırılır: topraklama ölçümü ve paratoner kontrolü. İkisi de yıllık periyoda tabidir ama farklı sistemleri ölçer ve genellikle aynı raporda birleştirilmez.
Topraklama ölçümü, elektrik tesisatındaki koruma iletkeninin gerçekten iş görüp görmediğini test eder. Kaçak akım rölesinin varlığı tek başına yeterli değildir; röle ancak sağlam bir topraklama üzerinde beklendiği gibi çalışır.
Paratoner kontrolü ise yıldırımdan korunma sistemine ait yakalama ucu, iniş iletkeni ve topraklama elektrodunun bütünlüğünü ölçer. Çatıdaki ucun yerinde durması bir şey ifade etmez; ölçülen şey iletkenlik zinciridir.
| Konu | Topraklama ölçümü | Paratoner kontrolü |
|---|---|---|
| Neyi ölçer | İç tesisat koruma topraklaması | Yıldırımdan korunma sistemi |
| Periyot | Yılda en az bir | Yılda en az bir |
| Tipik ölçüm | Toprak direnci, süreklilik | Topraklama direnci, iniş iletkeni sürekliliği |
| Yaygın hata | Röle var diye ölçüm atlanır | Çatıya bakılıp yeterli sayılır |
Sınır değerler nedir?
Ölçüm sonucu "yapıldı" ibaresiyle geçilemez; rapor sayısal değer içermek zorundadır. Yıldırımdan korunma sisteminin topraklamasında yaygın kabul edilen üst sınır 10 ohm'dur. Bu değerin üzerindeki bir sonuç, sistemin var olmasına rağmen görevini yapamayacağı anlamına gelir.
İç tesisat topraklamasında hedef değer sistemin tipine ve koruma düzenine göre değişir. Burada belirleyici olan tek bir rakam değil, ölçülen direncin kaçak akım korumasının açma eşiğiyle uyumlu olmasıdır. Raporun bu ilişkiyi kurmuş olması beklenir.
Sınır değerin aşıldığı durumda yapılacak iş yeniden ölçüm değil, iyileştirmedir: elektrot ekleme, bağlantı noktalarının yenilenmesi ya da topraklama şebekesinin genişletilmesi. İyileştirme sonrası ölçüm tekrarlanır ve rapor yenilenir.
Raporu kim düzenleyebilir?
Ölçümü elektrik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi ya da bu alanda yetkili teknik öğretmen ve teknisyenler yapabilir. Raporda ölçümü yapan kişinin adı, yetki bilgisi ve imzası bulunur.
Yönetimlerin en sık düştüğü tuzak, ölçümü tesisatı zaten yapan firmaya yaptırmaktır. Bunun kendisi yasak değildir ancak kendi işini denetleyen taraf sorununu üretir. Ölçümün bağımsız bir kuruluşa yaptırılması, hem raporun ağırlığını hem de olası bir uyuşmazlıkta savunmayı güçlendirir.
Rapor bir sayfalık form değildir. İçinde ölçüm cihazının kalibrasyon bilgisi, ölçüm noktaları, alınan değerler ve değerlendirme bulunur. Bu unsurları taşımayan bir kâğıt denetimde geçerli sayılmaz.
- Ölçümü yapan kişinin adı, unvanı ve yetki belgesi
- Ölçüm cihazının markası, modeli ve kalibrasyon tarihi
- Ölçüm noktalarının tanımı ve okunan değerler
- Sınır değerle karşılaştırma ve uygunluk değerlendirmesi
- Uygunsuzluk varsa yapılacak iyileştirmenin tarifi
- Rapor tarihi ve geçerlilik süresi
Yönetimin sorumluluğu nereye kadar?
Ortak alanlardaki elektrik tesisatı ve yıldırımdan korunma sistemi ortak yerdir; bakımı ve kontrolü yöneticinin görevidir. Gider ortak gidere yazılır ve arsa payı oranında paylaşılır.
Bağımsız bölüm içindeki tesisat kural olarak kat malikinindir. Ancak ortak kolondan bağımsız bölüme geçişte topraklama sürekliliğinin kopması, sorumluluğu tekrar ortak alana taşır. Ölçümün yalnızca ortak alanla sınırlı tutulup kolon çıkışlarının atlanması, uygulamada en sık görülen eksikliktir.
İşyeri niteliğindeki bağımsız bölümlerin bulunduğu binalarda, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülükler işverenler için ayrıca doğar. Bu, yönetimin ortak alan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; üzerine eklenir.
Ölçüm ne zaman yaptırılmalı?
Yıllık periyot dışında, ölçümü öne çeken üç durum vardır. Bunlar gözden kaçtığında rapor tarihi güncel görünse bile sistem fiilen korumasız kalabilir.
- Çatı, cephe ya da ısı yalıtımı işi yapıldıysa: iniş iletkeni kesilmiş olabilir
- Elektrik panosu yenilendiyse ya da kolon değişikliği yapıldıysa
- Binaya jeneratör, güneş paneli veya şarj istasyonu eklendiyse
- Yakında yıldırım düşmesi ya da şebeke kaynaklı arıza yaşandıysa
- Yönetim değişikliğinde devralınan dosyada güncel rapor yoksa
Orkun bu kontrolü nasıl yürütür?
Orkun Şirketler Grubu'nun teknik işletme kapsamındaki dosyalarında topraklama ve paratoner kontrolü, asansör ve yangın kontrolleriyle aynı yıllık takvimde tutulur. Periyot yaklaştığında iş emri açılır; rapor sisteme yüklenmeden iş kapanmaz.
Çatı ve cephe işi yapılan dosyalarda iniş iletkeni kontrolü, işin teslim listesine ayrı satır olarak eklenir. Bu tek satır, uygulamada en sık rastlanan sessiz arızayı önler.
Sıkça Sorulan Sorular
Topraklama ölçümü kaç yılda bir yapılır?
Yılda en az bir kez. Ayrıca çatı veya cephe işi, pano yenileme, jeneratör ya da güneş paneli eklenmesi gibi tesisata dokunan her işten sonra periyot beklenmeden yeniden ölçüm yaptırılması gerekir.
Paratoner topraklamasında sınır değer kaçtır?
Yıldırımdan korunma sisteminin topraklamasında yaygın kabul edilen üst sınır 10 ohm'dur. Bu değerin üzerindeki sonuç sistemin görevini yapamayacağını gösterir; çözüm yeniden ölçüm değil, elektrot ekleme veya bağlantı yenileme gibi iyileştirmedir.
Kaçak akım rölesi varsa ölçüme gerek var mı?
Var. Röle ancak sağlam bir topraklama üzerinde beklendiği gibi açar. Topraklama direnci yüksekse röle kâğıt üzerinde vardır ama koruma fiilen çalışmaz. Ölçüm tam olarak bu ilişkiyi test eder.
Raporu tesisatı yapan firma düzenleyebilir mi?
Yasak değildir ama kendi işini denetleyen taraf sorunu doğar. Ölçümün bağımsız bir kuruluşa yaptırılması raporun ağırlığını ve olası uyuşmazlıkta savunmayı güçlendirir.
Ölçüm gideri kime ait?
Ortak alan tesisatına ilişkin ölçüm ortak giderdir ve arsa payı oranında paylaşılır. Bağımsız bölüm içi tesisat kural olarak kat malikine aittir; ancak kolon çıkışındaki süreklilik kopukluğu sorumluluğu ortak alana taşır.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği KanunuMevzuat Bilgi Sistemi
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti KanunuMevzuat Bilgi Sistemi
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik BakanlığıÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı