Sitelerde haşere ve kemirgen kontrolü, biyosidal ürün uygulamasına ilişkin mevzuat kapsamında izin belgesine sahip işletmelerce yapılmalıdır. Uygulamanın tarihi, alanı, kullanılan ürün, dozu ve uygulayıcı bilgileri kayıt altına alınır; etkinlik ise istasyon takibi ve gözlem kayıtlarıyla izlenir. Kayıtsız yapılan uygulama, denetimde yapılmamış sayılır.
Haşere kontrolü neden bir izin ve kayıt işidir?
Haşere kontrolünde kullanılan ürünler biyosidal ürünlerdir ve insan sağlığı ile çevre açısından risk taşır. Bu nedenle uygulama serbest bir hizmet değil, izne ve denetime tabi bir faaliyettir.
Uygulamayı yapan işletmenin ilgili mevzuat kapsamında izin belgesine sahip olması, sorumlu bir mesul müdür bulundurması ve uygulayıcı personelin eğitimli olması gerekir. Bir sitede hizmet alınırken bu belgelerin görülmesi ve dosyalanması yönetimin sorumluluğudur.
Kayıt tutmak ise ikinci zorunluluktur. Uygulamanın tarihi, hangi alanlarda yapıldığı, kullanılan ürünün adı ve ruhsat bilgisi, uygulanan doz ve uygulayıcı; hepsi kayda geçirilmelidir. Bu kayıt hem denetimde istenen belge hem de bir şikâyet hâlinde yönetimin dayanağıdır.
Periyot nasıl belirlenir?
Sabit bir periyot her tesise uymaz. Belirleyici olan tesisin tipi, atık üretim yoğunluğu, mevsim ve önceki dönem gözlem sonuçlarıdır. Yine de bir başlangıç noktası olarak yaygın uygulama aşağıdaki gibidir.
| Tesis / alan | Yaygın periyot | Öne çıkan hedef |
|---|---|---|
| Konut sitesi ortak alanları | Üç ayda bir | Kemirgen, hamamböceği, karınca |
| Atık toplama alanı | Aylık veya daha sık | Kemirgen ve sinek |
| Kapalı otopark ve teknik hacimler | Üç ayda bir | Kemirgen |
| Ticari tesis / AVM | Aylık | Kemirgen, uçkun, hamamböceği |
| Yemek üretim ve depolama alanları | Aylık veya sözleşmeye göre daha sık | Gıda güvenliği |
| Peyzaj ve dış alanlar | Mevsimsel | Sivrisinek, kene, karınca |
İstasyon takibi neden önemli?
Kemirgen kontrolünde asıl iş ilaçlama değil izlemedir. Yerleşke çevresine ve kritik noktalara yerleştirilen yemleme ve izleme istasyonları numaralandırılır, krokiye işlenir ve her ziyarette kontrol edilerek kaydedilir.
Bu kayıt zaman içinde bir harita oluşturur: hangi noktada aktivite var, hangi bölgede sorun tekrarlıyor, hangi mevsimde yoğunlaşıyor. Bu bilgi olmadan yapılan uygulamalar körlemesine kalır ve sorun kaynağı hiç ortadan kalkmaz.
Aktivite gözlenen noktalarda ise kimyasal uygulamadan önce fiziksel nedenin araştırılması gerekir: kırık mazgal, kapanmayan kapı, tesisat geçiş boşluğu, düzensiz atık depolama. Bu nedenler giderilmeden yapılan uygulama geçici sonuç verir.
Kimyasal öncesi alınması gereken fiziksel önlemler
Etkili bir haşere yönetimi, kimyasalla değil yapısal önlemlerle başlar. Aşağıdaki kalemler çoğu zaman uygulama maliyetinden daha ucuzdur ve kalıcı sonuç verir.
- Atık toplama alanının kapalı, yıkanabilir ve düzenli boşaltılan bir düzene kavuşturulması
- Konteynerlerin kapaklı olması ve alanın periyodik dezenfeksiyonu
- Tesisat geçiş boşluklarının ve duvar çatlaklarının kapatılması
- Mazgal, ızgara ve rögar kapaklarının sağlam ve kapalı tutulması
- Kapı altı fırçaları ve sinek telleri
- Bodrum ve teknik hacimlerde nem kontrolü
- Peyzaj sulamasında durgun su birikintilerinin önlenmesi
- Yemek atığı üreten ticari ünitelerde ayrı toplama düzeni
Uygulama günü sakinler nasıl bilgilendirilmeli?
Uygulama öncesi bilgilendirme hem yasal hem pratik bir gerekliliktir. Sakinlere en az bir gün önceden; uygulamanın tarihi, saati, hangi alanlarda yapılacağı, uygulama sonrası ne kadar süre alana girilmemesi gerektiği ve alınması gereken önlemler (evcil hayvan, gıda, çocuk oyun alanı) bildirilmelidir.
Bildirimin yazılı ve kayıtlı olması önemlidir; asılan duyurunun fotoğrafı ve varsa dijital bildirim kaydı dosyalanmalıdır. Bir rahatsızlık şikâyeti geldiğinde ilk sorulacak şey bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığıdır.
Uygulama sonrasında da alanın havalandırılması, temizlenmesi ve gerekiyorsa geçici olarak kapatılması planlanmalıdır. Çocuk oyun alanları ve havuz çevresi bu konuda özel dikkat gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sitede ilaçlamayı herkes yapabilir mi?
Hayır. Biyosidal ürün uygulaması, ilgili mevzuat kapsamında izin belgesine sahip işletmelerce ve eğitimli personelle yapılmalıdır. Yönetim, hizmet alırken bu belgeleri görmeli ve dosyalamalıdır.
Haşere kontrolü ne sıklıkla yapılmalı?
Konut sitelerinde yaygın uygulama üç ayda birdir; atık alanları ve ticari tesislerde aylık uygulama tercih edilir. Kesin periyot gözlem sonuçlarına ve tesisin özelliklerine göre belirlenir.
Uygulama sonrası ne kadar süre beklenmeli?
Süre kullanılan ürüne ve uygulama biçimine göre değişir; uygulayıcı firma tarafından bildirilir ve sakinlere önceden duyurulur. Duyuruda alana giriş süresi açıkça yazılmalıdır.
İlaçlama yapıldığı hâlde haşere devam ediyorsa ne yapılmalı?
Sorun büyük olasılıkla fiziksel kaynaklıdır: atık düzeni, tesisat boşlukları, nem veya kırık mazgal. Kimyasal uygulamayı artırmak yerine kaynak tespiti yapılmalı ve yapısal önlem alınmalıdır.
Bağımsız bölüm içleri de ilaçlanır mı?
Standart hizmet ortak alanları kapsar. Bağımsız bölüm içi uygulama malikin talebiyle ve genellikle ayrı bir hizmet olarak yapılır; yaygın bir sorun varsa kurul kararıyla toplu uygulama planlanabilir.
Uygulama kayıtları ne kadar saklanmalı?
Denetimlerde geçmiş dönem kayıtları istenebildiği için uygulama raporlarının, ürün bilgilerinin ve istasyon takip kayıtlarının düzenli biçimde arşivlenmesi gerekir; dijital arşiv önerilir.