Erişilebilirlik, engelli bireylerin binaya ve ortak alanlara başkasının yardımı olmadan ulaşabilmesidir. Ortak yerlerde rampa, kapı genişliği, asansör erişimi, engelli otopark yeri ve tahliye planı bu kapsamdadır. Ortak yerlerde yapılacak erişilebilirlik düzenlemeleri kat malikleri kurulunun kararına bağlıdır; engelli kat malikinin talebi bu gündeme taşınmak zorundadır.
Erişilebilirlik neyi kapsar?
Erişilebilirlik yalnızca giriş rampasından ibaret değildir. Bir kişinin sokaktan dairesine kadar kesintisiz ulaşabilmesi gerekir; zincirin herhangi bir halkası kopuksa diğerleri işlevini yitirir.
Zincir şu halkalardan oluşur: bina yaklaşımı ve kaldırım geçişi, giriş kapısı ve eşik, giriş holü, asansöre erişim ve asansör kabini ölçüleri, kat holleri, otopark ve otoparktan bina girişine geçiş. Yangın anında tahliye ise ayrı bir başlıktır.
Uygulamada en sık yapılan hata, rampanın yapılıp asansör kabininin tekerlekli sandalyeye uygun olmaması ya da rampanın eğiminin kullanılamayacak kadar dik olmasıdır. Eğim, genişlik ve sahanlık ölçüleri standarda uygun değilse rampa sadece görünürde bir çözümdür.
Ortak alanlarda kontrol listesi
Aşağıdaki başlıklar, bir sitede erişilebilirlik durumunun hızlı değerlendirilmesini sağlar. Eksiklikler tespit edilip önceliklendirilerek kat malikleri kuruluna sunulabilir.
- Bina girişinde standarda uygun eğim, genişlik ve sahanlığa sahip rampa
- Rampa ve merdivenlerde iki taraflı, doğru yükseklikte küpeşte
- Giriş kapısında eşiksiz geçiş ya da uygun eşik çözümü, yeterli net geçiş genişliği
- Asansör kabini ve kapı genişliğinin tekerlekli sandalye kullanımına uygunluğu
- Asansör butonlarında kabartma ve sesli bildirim
- Kat hollerinde manevra alanı ve engelsiz geçiş
- Engelli otopark yerinin ayrılması, işaretlenmesi ve korunması
- Otoparktan bina girişine kesintisiz erişim
- Görme engelliler için yönlendirme ve kontrast farkı
- Yangın tahliyesinde bekleme alanı ve destek planı
Karar nasıl alınır, gider nasıl paylaşılır?
Ortak yerlerde yapılacak fiziksel düzenlemeler kat malikleri kurulunun yetkisindedir. Engelli bir kat malikinin ya da yakınının talebi olduğunda, bu talebin gündeme alınması ve kurulda görüşülmesi gerekir; yöneticinin talebi kendi takdiriyle reddetme yetkisi yoktur.
Gider paylaşımı, ortak yerlerde yapılan diğer iyileştirmelerle aynı esasa tabidir ve yönetim planındaki düzene göre paylaştırılır. Bu düzenlemeler ana gayrimenkulün kullanımını iyileştiren nitelikte olduğu için ortak gider kapsamında değerlendirilir.
Karar alınırken uygulanabilirlik de değerlendirilmelidir. Kimi binalarda mimari yapı nedeniyle standarda tam uyum mümkün olmayabilir; bu durumda mümkün olan en iyi çözümün teknik gerekçesiyle birlikte kayda geçirilmesi doğru yaklaşımdır.
| Düzenleme | Karar | Maliyet düzeyi |
|---|---|---|
| Engelli otopark yerinin ayrılması ve işaretlenmesi | Kurul kararı | Düşük |
| Eşik düzeltmesi, kapı otomatiği | Kurul kararı | Düşük / orta |
| Küpeşte ekleme, kontrast ve yönlendirme | Kurul kararı | Düşük |
| Rampa yapımı veya eğim düzeltmesi | Kurul kararı, proje gerekebilir | Orta |
| Asansör kabini yenileme | Kurul kararı, teknik proje | Yüksek |
| Tahliye bekleme alanı düzenlemesi | Kurul kararı, yangın projesi | Orta |
Yangın tahliyesinde en çok atlanan başlık
Yangın anında asansörler kullanılamaz. Bu, hareket kısıtlı ve engelli sakinlerin tahliyesini ayrı bir planlama konusu hâline getirir; yüksek katlı binalarda bu plan olmadan tahliye fiilen mümkün değildir.
Yapılması gereken üç şey vardır. Birincisi, ilgili sakinlerin rızasıyla bir liste tutulması; ikincisi her biri için sorumlu kişi ve tahliye yönteminin önceden belirlenmesi; üçüncüsü kaçış merdiveni sahanlıklarında güvenli bekleme alanının tanımlanması.
Bu plan yıllık tahliye tatbikatının parçası olmalıdır. Tatbikat yapılmadığında planın sahada işleyip işlemediği hiç test edilmemiş olur ve ilk gerçek olayda öğrenilir.
Yönetim tarafında pratik yaklaşım
Erişilebilirlik çalışmasını bir seferlik büyük yatırım olarak görmek, çoğu sitede hiç başlanmamasına yol açar. Daha işleyen yol, kalemleri maliyetine göre sıraya koymak ve düşük maliyetli olanları hemen yapmaktır.
Engelli otopark yerinin ayrılması ve işaretlenmesi, eşik düzeltmesi, küpeşte eklenmesi ve yönlendirme işaretlemesi neredeyse maliyetsizdir ve gündelik yaşamda somut fark yaratır. Rampa ve asansör gibi yüksek maliyetli kalemler ise yenileme planına alınıp bütçeye yayılabilir.
Bir de kural boyutu var: ayrılan engelli otopark yerinin başka araçlarca işgal edilmesi, en sık yaşanan ve en kolay çözülen sorundur. Denetim güvenlik kadrosunun görev tanımına yazıldığında ortadan kalkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Sitede rampa yapılması zorunlu mu?
Erişilebilirlik, mevzuatın binalar için öngördüğü bir gerekliliktir ve ortak yerlerde uygulanması beklenir. Fiziksel düzenlemenin kapsamı binanın mimari yapısına göre değişir; karar kat malikleri kurulunundur.
Engelli kat malikinin talebi reddedilebilir mi?
Yönetici tek başına reddedemez; talebin kat malikleri kurulu gündemine taşınması gerekir. Kurul kararı gerekçeli olmalı, uygulanabilirlik değerlendirmesine dayanmalıdır.
Erişilebilirlik gideri nasıl paylaşılır?
Ortak yerlerde yapılan diğer iyileştirmelerle aynı esasa tabidir ve yönetim planındaki düzene göre paylaştırılır; ortak gider kapsamında değerlendirilir.
Engelli otopark yeri ayırmak zorunlu mu?
Erişilebilirlik gereklerinin bir parçasıdır ve düşük maliyetli en etkili adımlardan biridir. Yerin ayrılması kadar işaretlenmesi ve işgale karşı denetlenmesi de gerekir.
Yangında engelli sakinler nasıl tahliye edilir?
Asansörler kullanılamayacağı için önceden plan yapılmalıdır: ilgili sakinlerin rızasıyla liste, her biri için sorumlu ve yöntem, kaçış merdiveninde güvenli bekleme alanı. Plan yıllık tatbikatta test edilmelidir.
Mimari yapı uygun değilse ne yapılır?
Standarda tam uyum mümkün olmayan binalarda, mümkün olan en iyi çözüm teknik gerekçesiyle birlikte kurul kararına ve dosyaya geçirilmelidir.